Publiczna Szkoła Podstawowa


FRANCISZEK SCHORNAK
(1857-1940)

Franciszek Schornak

Franciszek Schornak urodził się 13 listopada 1857r. w rodzinie małorolnego chłopa na Kaszubach we wsi Szemud w pow. wejherowskim. Rodzicami jego byli: Józef Schornak i Barbara z d. Renachowska.

Los Franciszka Schornaka to przykład trudnego dzieciństwa Mając 9, lat stracił oboje rodziców. Wychowaniem czworga sierot zajęła się babcia mieszkająca w Wejherowie, gdzie Franciszek zaczął uczęszczać do gimnazjum. Po śmierci babci 13-letni Franciszek zmuszony był przerwać naukę. Po odejściu ze szkoły musiał podjąć się opieki nad młodszym rodzeństwem. W celu uzyskania środków do życia wykonywał różne prace fizyczne. Najpierw był pastuchem bydła, potem terminował u stolarza. Mimo znacznego obciążenia pracą, swej edukacji nie ograniczał do nauki zawodu. Wieczorem w komórce na strychu przy smolnym łuczywie młodociany samouk rozczytywał się w polskiej literaturze i poznawał historię Polski. Po pomyślnym zdaniu egzaminu na czeladnika rozpoczął samodzielna pracę Wkrótce rzucił stolarkę, aby podjąć naukę w Seminarium Nauczycielskim w Kościerzynie. Naukę zawodu nauczyciela kontynuował w Seminarium w Tucholi, które ukończył po licznych trudnościach. Następnie w latach 1885-1900 pracował jako nauczyciel w Linii i w Zelewie w pow. wejherowskim. W tym czasie zawarł związek małżeński z Otylią Kloka ur. w Połchowie w pow. puckim.

W 1900 r. Schornak wraz z rodziną przenosi się na teren Kociewia, najpierw do wsi Osiek, gdzie w latach 1900-1905 pełni funkcję kierownika szkoły. Od 1905r. przebywa już na stałe w Skórczu, gdzie zdaje egzamin na kierownika szkoły średniej i otrzymuje tytuł rektora (ten honorowy tytuł nadały mu władze szkolne w 1910r. z okazji 25-lecia pracy zawodowej. Został on potwierdzony po odzyskaniu niepodległości przez władze polskie). Schornak, będąc kierownikiem szkoły powszechnej w Skórczu (1905-1929), dbał o rozwój bazy dydaktycznej. Był m.in. inicjatorem budowy nowego gmachu szkolnego i budynku mieszkalnego dla nauczycieli. Obiekty te powstały w latach 1911-1917.

27.01.1920r. Schornak witał wkraczające do Skórcza po 148 latach niewoli oddziały Wojska Polskiego. Z chwilą odzyskania niepodległości szkoła w Skórczu uzyskała status 7-klasowej Szkoły Powszechnej. Schornak założył przy szkole mały ogród botaniczny z poletkami doświadczalnymi, a także aleją wysadzaną lipami. Jego pasją była również hodowla pszczół. W szkole umieścił też część swoich zbiorów etnograficznych i archeologicznych, które niestety zaginęły w latach okupacji. W Skórczu obok intensywnej, wytężonej pracy pedagogicznej angażował się bezinteresownie w działalność na rzecz miejscowej społeczności. Należał do kilku lokalnych stowarzyszeń społecznych i oświatowych, którym często przewodniczył. Był założycielem i organizatorem (a częściowo fundatorem) czytelni i biblioteki ludowej funkcjonującej w ramach TCL (Towarzystwo Czytelni Ludowych).

Obok pracy zawodowej i działalności społecznej prowadził rozległe badania nad kulturą regionalną Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich. Wakacje i chwile wolne od pracy poświęcał wędrówkom po regionie, zbierał eksponaty, robił notatki i szperał po archiwach. Gromadził odnajdywane po latach malowane skrzynie, kute przez kowali wiejskich widły, XIX-wieczne klucze z zamkami, odkopany przypadkowo w torfowisku miecz liczący 1200 lat i szereg innych ciekawych eksponatów.

W latach 1920-1930 Franciszek Schornak współpracował z pracownikami naukowymi i inteligencją pomorską m.in. z Janem Patokiem, Teodorą i Izydorem Gulgowskimi, Franciszkiem Sędzickim, Leonem Heyke, a w szczególności z doktor Bożeną Stelmachowską z Uniwersytetu Poznańskiego (wyniki badań Schornaka zostały wykorzystane m.in. w jej pracy pt.: Rok obrzędowy na Pomorzu). Owocem wędrówek, badań i kontaktów naukowych był szereg prac Schornaka z zakresu etnografii, historii i archeologii Pomorza. Spośród nich najbardziej cenne były szkice o tematyce etnograficzno-historycznej pt.: Kaszuby i Kociewie oraz Kronika miasta Skórcza, Kaszuby to szkic etnograficzno-historyczny drukowany w 1924r. w Rodzinie Kaszubskiej [nr 15-22] w Wejherowie. (Rodzina Kaszubska była dodatkiem do Gazety Kaszubskiej). W szkicu tym Schornak zwrócił przede wszystkim uwagę na różne zwyczaje i obrzędy Szczegółowo opisuje autentyczny fakt ucięcia głowy upiorowi-kobiecie na cmentarzu w Pucku ok. 1913r. Praca ta również była drukowana w Dzienniku Gdańskim w 1921r.

Kociewie to szkic etnograficzno-folklorystyczny o charakterze popularyzatorsko-informacyjnym, który ukazał się na łamach Pomorza (dodatku literackiego Dziennika Gdańskiego) w 1922r. oraz w Dzienniku Starogardzkim w 1923r., a w 1924r. w oddzielnej publikacji wydanej w Poznaniu (dzisiaj nieosiągalnej). Autor w formie gawędy przekazał swą wiedzę o mało wówczas znanym w Polsce regionie (jakim było Kociewie). Początkowa część szkicu jest dialogiem między przedstawicielami Kaszub i Kociewia. Rozmówcy noszą znaczące nazwiska - Kaszubowski i Kociewski. Każdy z nich mówi swoim dialektem. Dalsza część to monolog Kociewiaków w języku literackim omawiającym granice, nazwę, język, wody, gleby i zatrudnienie mieszkańców Kociewia. Kronika miasta Skórcza ukazała się tuż przed wojną. Wydana została nakładem autora w Wydawnictwie świętego Wojciecha w Poznaniu. Została ona zarekwirowana i zapewne zniszczona przez hitlerowców w 1939r.

W 1929 r. po 24 latach pracy w Skórczu w charakterze kierownika szkoły, Schornak poszedł na emeryturę (kierownikiem szkoły został Antoni Sobacki). Nadal jednak był czynnym społecznikiem. Dalej prowadził skórzecką bibliotekę ludową, której poświecił wiele czasu. Prowadził również pracownię introligatorską dla dzieci, gdzie naprawiano zużyte książki, które wypożyczano następnie do nauki najbiedniejszym. Był też utalentowanym ludowym rzeźbiarzem-samoukiem.
W latach 1931-1932 zasiadał w komitecie powiatowym TCL w Starogardzie Gdańskim w charakterze zastępcy prezesa. Współpracował też z Dziennikiem Starogardzkim, gdzie zamieścił m.in. opis herbu Skórcza.
Z początkiem okupacji (1939r.) administracja niemiecka zabrała Schornakowi jego mieszkanie, w którym umieszczono gestapowca. Mimo podeszłego wieku emerytowany rektor był pod nadzorem władz hitlerowskich.
4 marca 1940r. ok. godz. 6:00 wybitny nauczyciel, etnograf i działacz kociewski ojciec siedmiorga dzieci zmarł. Pochowany został na Cmentarzu Parafialnym w Skórczu. Bogata spuścizna rękopiśmienna, w tym prowadzony przez wiele dziesiątków lat (od dzieciństwa do śmierci) pamiętnik oraz księgozbiór i kolekcja etnograficzna zostały zabezpieczone w dwóch skrzyniach i ukryte przez córkę Otylię Szczukowską na wsi (u Jatkowskich na Zajączku pod Skórczem), gdzie uległy zniszczeniu w trakcie działań wojennych w 1945r.

W setną rocznicę urodzin Franciszka Schornaka szkołę, w której pracował i tworzył, Minister Oświaty nazwał jego imieniem, a Zarząd Główny Zrzeszenia Kociewskiego ufundował tablicę pamiątkową z podobizną Schornaka. Tablica ta znajduje się obecnie w holu wejściowym Zespołu Szkół Publicznych w Skórczu. Widnieje na niej następująca inskrypcja:


Tablica pamiątkowa F.Schornaka

Obok tablicy pamiątkowej ustawiono popiersie Franciszka Schornaka, dzieło jego córki Otylii Szczukowskiej.

Opracował mgr Paweł Nawrocki.